Java Access Bridge نرم‌افزاری حد واسط نرم‌افزارهای رایانه ای توانبخشی بینایی مانند JAWS Screen Reader و ZoomText Magnifier Reader، با همه نرم‌افزارهای کاربردی نوشته شده توسط زبان جاوا می‌باشد که اطلاعات محیط برنامه‌های کاربردی تحت جاوا را به نرم افزارهای توانبخشی میرساند لذا توصیه اکید میشود که همواره نابینایان این برنامه را نیز همراه جاز نصب کنند تا در صورتی که به نرم‌افزاری تحت جاوا در رایانه خود برخورد داشتند مانند SPSS 16 و خیلی نرم‌افزارهای دیگر، بتوانند با آن نیز ارتباط برقرار نموده و حتی تعامل موثر جهت کاربری نرم‌افزارهای مربوطه را داشته باشند. همچنین افرادی که از راهنماهای صوتی برنامه زوم تکست استفاده میکنند نیز بهتر است این برنامه را نصب نمایند.

http://java.sun.com/products/accessbridge

همانطور که در آدرس اینترنتی نیز مشاهده مینمائید این بسته نرم افزاری توسط شرکت سازنده تکنولوژی جاوا جهت دسترس پذیر نمودن این تکنولوژی برای معلولین بینایی عرضه شده است که البته فقط حد واسطی بین برنامه های ساخته شده توسط تکنولوژی جاوا و برنامه های توانبخشی بینایی می باشد لذا باز هم نیاز است اولا سازنده هر برنامه کاربردی تحت جاوا اصول استاندارد accessibility را رعایت نماید ثانیا خود معلولین نیز بعد از نصب این برنامه می توانند از همه برنامه های کاربردی تحت جاوا نیز مانند سایر نرم افزارها در رایانه خویش توسط همان برنامه های صفحه خوان معمول خود استفاده نمایند.

Alt + Delete
  غیرفعال کردن درشتنمایی. 
Alt + Insert
  فعال کردن درشتنمایی. 
Alt + Shift + S
  فعال و غیرفعال کردن قابلیت خواندن. 
Ctrl
  قطع کلام فعلی یعنی سکوت سریع اما موقت. 
Alt + Shift + V
  تعیین سطح ارائه اطلاعات کمکی صوتی. 
Ctrl + Shift + C
 فعال و غیر فعال کردن تغییر رنگ. 
Ctrl + Shift + P
 فعال و غیر فعال نمودن برجستگی مکان موس. 
Ctrl + Shift + O
 فعال و غیر فعال نمودن برجستگی مکان فوکوس که با رسم کادری رنگی محدوده مورد تمرکز جاری را در هر لحظه مشخص می‌کند. 
Ctrl + Shift + V
 انتخاب سریع محدوده مورد نظر برای درشتنمایی که پس از صدور این فرمان با موس یا کلیدهای جهتی به مکان مورد نظر رفته و کلیک می‌کنیم یا می‌توانیم بجای کلیک اینتر کنیم جهت انصراف نیز کلید Esc بکار رود. 
Ctrl + Shift + Z
 تغییر نوع درشتنمای زوم تکست. 
Ctrl + Shift + N
 تعیین محدوده خاص جدید برای مشاهده دائمی که پس از صدور این فرمان با موس محدوده مورد نظر مثلا محدوده ساعت را انتخاب نموده سپس حتی می‌توانیم اندازه محدوده و نیز مکان آن را تغییر دهیم و بعد برای اعلام پایان در جایی از صفحه راست کلیک می‌کنیم. 
Ctrl + Shift + E
 فعال و غیر فعال نمودن محدوده‌های خاص دائمی. 
Ctrl + Shift + U
 نمایش واسط کاربری برنامه زوم تکست. 
Alt + جمع عددی، افزایش میزان درشتنمایی. 
Alt + منهای عددی، کاهش میزان درشتنمایی. 
Alt + جهتی راست، حرکت به سوی محدوده‌های راست‌تر. 
Alt + جهتی چپ، حرکت به سوی محدوده‌های چپ‌تر. 
Alt + جهتی بالا، حرکت به سوی محدوده‌های بالاتر. 
Alt + جهتی پایین، حرکت به سوی محدوده‌های پایین‌تر. 
Alt + PageUP نمایش محدوده گوشه بالا. 
Alt + PageDown نمایش محدوده گوشه پایین. 
Alt + Home نمایش محدوده گوشه چپ. 
Alt + End نمایش محدوده گوشه راست. 

استاندارد دسترس پذیر نمودن وبسایتها 

http://www.w3.org/WAI/

دسترس پذیر نمودن فایلهای pdf و نیز تکنولوژی فلش

   http://www.adobe.com/accessibility/index.html  

سایر منابع مفید

  http://ncam.wgbh.org/cdrom/guideline2003/   

سایر منابع مفید

http://www.freedomscientific.com/Training/accessibility.asp 

تعدادی اسلاید تهیه شده توسط موزیلا 

 http://www.mozilla.org/access/slideshow/ 

خواسته های مایکروسافت

 http://msdn.microsoft.com/en-us/library/aa291864.aspx 

باسمه تعالی 

قابل توجه تمامی شرکت‌های ایرانی طراح نرم‌افزار و وب‌سایت  

از آنجا که با پیشرفت فن‌آوری همه افراد می‌توانند از خدمات رایانه‌ای استفاده نماید اما متاسفانه به دلیل اشکالات طراحی برخی از نرم‌افزارهای کاربردی و نیز وب‌سایت‌ها، نابینایان ایران برخلاف عموم مردم نمی‌توانند به درستی از نرم افزارهای بومی استفاده کنند. با توجه به اینکه امروزه نیازی به ارائه نسخه خاص نرم‌افزارها و وب‌سایت‌ها برای نابینایان نیست و نابینایان از طریق نرم‌افزارهای صفحه‌خوان از تقریبا تمام محیط ویندوز و همه نرم‌افزارهای کاربردی و وب‌سایت‌هایی که در طراحی آنها اصولی ساده برای دسترس پذیر بودن رعایت شده است، می‌توانند استفاده نمایند لذا از عموم برنامه‌نویسان ایرانی و مخصوصا ناظران پروژه‌های رایانه‌ای ایرانی خواهشمندیم در جهت تطبیق کارهای خود با اصول Accessibility اقدامات لازم را مبذول فرمایند. (با توجه به قوانین بین‌المللی و اصول اخلاقی که به عنوان ارزش برای طراحی استاندارد محیط‌های نرم‌افزاری در همه دنیا اجرا می‌گردد.) در صورت امکان همچنین پیشنهاد داریم جهت بررسی و کسب اطمینان از دسترس پذیر بودن پروژه‌های رایانه‌ای خود با استفاده از یک نابینای شایسته مجهز به نرم‌افزارهای مربوطه (JAWS Screen Reader with ParsAva.ir) صحت دسترسی پذیری را بررسی نموده و در جهت بر طرف نمودن اشکالات احتمالی آن تلاش فرمائید.
به عنوان گام نخست، خواهشمندیم برای وب‌سایت‌ها معتبر از جمله وب‌سایتهای عمومی، خدماتی و نیز نرم‌افزارهای معتبر مخصوصا نرم‌افزارهای پژوهشی فارسی- عربی (و همه نرم‌افزارهای مذهبی) و نیز بانک‌های اطلاعاتی مورد نیاز برای مطالعات پژوهشی، تحقیقاتی (همچنین فایل‌های PDF مقالات) هر چه زودتر تطابق با استانداردهای بین‌المللی دسترسی پذیری را اعمال نمائید.

با تشکر
دانشجویان نابینا و کم‌بینای
دانشگاه فردوسی مشهد
کانون تاک

به اطلاع می رساند وبلاگ دانلود معلولین بینایی پارسی راه اندازی گردید. (با تشکر از دوست گرامی جناب آقای علیزاده که زحمت آپلود فایل ها را متقبل شدند).  

http://irvi.persianblog.ir 

لطفا بازدید بفرمایید 

و 

اگر دوست معلول بینایی می شناسید آن وبلاگ را نیز به او معرفی نمایید.

الف- معرفی برنامه:

برنامه‌ای که نابینایان معمولا از آن استفاده می‌کنند جاز نام دارد. آدرس دانلود نسخه آزمایشی برنامه که در هربار که کامپیوتر را راه اندازی می‌کنیم پس از اجرا فقط ۴۰ دقیقه کار می‌کند.

http://www.freedomscientific.com/fs_downloads/jaws.asp

ب- پس از نصب:

باید توجه کرد که اولا نیازی نیست برنامه با هر بار شروع به کار ویندوز به طور خودکار اجرا شود (Options>Basics>Automatically Start JAWS) ثانیا می‌توان گفتار صوتی این برنامه را قطع کرد (Language>Change Synthesizer>No Speech).

ج: چند کلید میانبر کلی:

Insert+J فراخوانی برنامه اگر در حال اجرای TaskBar باشد یا نمایش منوی برنامه اگر در حال اجرای System Tray باشد.

Insert+F4 خروج از برنامه.

نکته: در هنگامی که به این برنامه نیازی ندارید از آن خارج شوید چون کار کردن با کامپیوتر را برای افراد بینا سخت می‌کند مثلا برای خواندن صوتی صفحات وب به طور خودکار صفحه به بالا و پایین حرکت می‌کند یا اینکه در کادرهای ورود متن در حالی که ظاهرا مکان نما در آن کادر وجود دارد اما در واقع اینگونه نیست و باید به شیوه خاص به آن کادر وارد شد.

د- استفاده از برنامه جهت کنترل خصوصیات مورد نظر وب:

Insert+F7 لیست کردن تمام لینک‌های صفحه وب به طوری که حتی عکس‌هایی که به عنوان لینک عمل می‌کنند را نیز با نام نسبت داده شده به آنها نشان می‌دهد. حال باید بررسی کرد که این نام‌ها چه قدر می‌توانند مفهوم را به نابینایان نیز برساند.

Insert+F5 لیست کردن فیلدهای فرم‌های موجود در صفحه مثلا کادرهای ورود ایمیل، شماره دانشجویی، پسورد و نیز دکمه‌های موجود در صفحات وب.

Insert+F6 لیست کردن عنواین موجود در صفحه.

نکته: به طور استاندارد باید عنواین را در html با تگ h1 برای عنواین اصلی و h2 برای عناوین ریزتر که زیر مجموعه هستند و همین طور تا h7 را بنظرم می‌توان بکار برد. برای مثال مثلا صفحه زیر را ببینید:

http://www.freedomscientific.com/fs_downloads/jaws.asp

هر چیزی را نیز که بخواهید با کلید میانبر ذیل برنامه برای ما لیست خواهد کرد:

Insert+F3 لیست کردن عناصر مورد نظر صفحه.

نکته: اگر از یک نوع عنصر در صفحه وجود نداشته باشد طبیعتا نمی‌توان آن نوع عناصر را در صفحه به صورت لیست نمایش داد.

البته اینجانب درباره طراحی استاندارد صفحات وب طوری که برای همگان قابل استفاده باشد متاسفانه بیشتر نمی‌دانم و تخصص مربوطه را نیز ندارم اما شاید کلمه کلیدی  accessibility  بتواند در جستجوی منابع در اینترنت بکار آید.

با احترام

سید محمود تقوی شهری

4 تیر 1387

۱- سختیهای معلولیت را میتوان کاهش داد اگر همه بخواهیم و فراموش نکنیم که میشود، اگر تفکر کرد اتحاد داشت و کوشش کرد به عبارت دیگر اگر برایمان مهم باشد و اگر بپذیریم که معلولان نیز امثال من و شما هستند که در اثر حادثه‌ای یا بر حسب قضای طبیعت معلول نام گرفته اند و فراموش نکنیم که آنها نیز همانند ما هستند متاسفانه در عمل گاه وظایف خویش را فراموش میکنیم.

۲- اما ای کاش تک تک ما  حداقل در حیطه دنیای رایانه، بگونه‌ای عمل کنیم که وبسایتها و نرم‌افزارهائی که برای عموم طراحی می شود برای کاربران نابینا نیز قابل استفاده باشند.

با تشکر و ادای احترام

(ببخشید نمیخواستم شعار بدم

اما چیکار کنم که این حرفها هر طور هم که گفته بشه

 یک جوراهایی رنگ شعار و کلیشه میده.

 واقعا متاسفم)

تجهیزات رایانه‌ای مناسب نابینایان و کم‌بینایان

طبقه بندی انواع مختلف کاربران رایانه که معلولین بینایی هستند:
الف - نیمه بینایان و کم‌بینایانی که می‌توانند نوشته‌های حداکثر7 برابر، را در یکی از حالات عادی یا معکوس رنگ، بدون فشار چشم زیاد و یا سایر مشکلات، مطالعه نمایند. این گروه خواهند توانست توسط نرم‌افزارهای حرفه‌ای درشت‌نما از رایانه همچون یک کاربر بینا استفاده کنند. هر چند درشت‌نمائی‌های خیلی بالاتر نیز توسط این نوع نرم‌افزارها فراهم می‌شود اما در عمل به دلیل ایجاد سختی در پویش کل واسط کاربری رایانه، معمولا مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.
ب-  کم‌بینایان و نابینایانی که جزء گروه الف قرار نمی‌گیرند یعنی می‌خواهند کلاً به شیوه نابینایی از رایانه استفاده نمایند.

نیازهای انواع مختلف  کاربران رایانه که معلولین بینایی هستند:
1- رایانه: (گروه هدف: همه معلولین بینایی) نقش رایانه در زندگی امروز مردم کاملا آشکار است اما این کاربرد برای معلولین بینایی به مراتب بیشتر می‌باشد زیرا می‌تواند حتی تا اندازه‌ای جبران کننده معلولیت آنها گردد.
2- اسکنر: (گروه هدف: همه معلولین بینایی) امکان مطالعه کتب و مقالات چاپی را فراهم مینماید. بدین گونه که اگر با نرم‌افزارهای مناسب استفاده گردد حتی برای نابینایان امکان استخراج و مطالعه متن نوشته‌های تایپی (حداقل برای زبانهای انگلیسی، فرانسه، آلمانی و اکثر دیگر زبانها با خط لاتین) را به صورت کاملا مناسب فراهم می‌نماید.  به گونه‌ای که علاوه بر شخصاً خواندن، حتی می‌توانند املای کلمات را نیز هجی نمایند.
3- مانیتور بریل: (گروه هدف: تنها تعدادی از معلولین بینایی "ب" در طبقه‌بندی فوق جهت صرفه‌جویی اقتصادی) به کاربران امکان ارتباط با رایانه را از طریق خط بریل می‌دهد. این وسیله مخصوصا برای دانشجویان زبان عربی بسیار مورد نیاز است چون زبانهای فارسی و عربی توسط نرم‌افزارهای نابینایان  نیز به علت شباهت غالبا با هم اشتباه گرفته می‌شوند و لذا ترکیب آنها به صورت تقریبا نامربوط خوانده می‌شود.
4- نرم افزارهای گویا ساز فارسی محیط رایانه: (گروه هدف: همه معلولین بینایی "ب" در طبقه‌بندی فوق) به کاربر امکان می‌دهد بجای دیدن مانیتور با شنیدن گفتارهای مناسب بتواند با تقریبا همه نرم‌افزارهای رایانه ارتباط موثر برقرار نماید لذا کاربران باید بتوانند اکثر صفحات اینترنت را نیز مطالعه نمایند.
5- نرم‌افزارهای کاربردی مناسب: (گروه هدف: همه معلولین بینایی "ب" در طبقه‌بندی فوق ) که با در نظر گرفتن نابینایان به عنوان بخشی از جامعه یا بطور ویژه برای استفاده آنان طراحی شده باشد.
6- نرم‌افزارهای حرفه‌ای درشت‌نما: (گروه هدف: معلولین بینایی "الف" در طبقه‌بندی فوق ) باعث می‌شود کاربران بتوانند با کیفیت عالی با درشت‌نمائی مورد نظر محیط رایانه را از داخل قاب مانیتور بنگرند.  همچنین با امکان تغییر رنگ معکوس یا سایر حالات مورد نظر باعث راحتی بیشتر کاربر می‌گردد.
7- سایر موارد که در این نوشتار قصد پرداختن به آنها را نداریم: از جمله انواع دستگاه‌های درشت‌نمای الکترونیکی نوشته‌های چاپی مانند "بهدید" و مشابه‌های شاید کاراتر خارجی که نیمه‌بینایان را قادر می‌سازد با استفاده  از بینایی خود راحت‌تر کتاب بخوانند. همچنین انواع نرم‌افزارهای موبایل برای معلولین بینایی و نیز انواع نرم‌افزارهای تهیه و پخش کتابهای صوتی دیجیتال برای معلولین بینایی تحت استاندارد بین المللی Daisy مخصوصا آنهایی که علاوه بر رایگان‌بودن بسیار توانمند نیز هستند.

پیشنهاداتی برای ارائه بهتر امکانات:
1- برای اینکه آزادی انتخاب به معلولین بینایی داده باشیم می‌توان بجای واگذاری رایانه  خریداری شده، کمک هزینه ثابتی را برای این منظور پرداخت کرد. در این صورت برای پاسخ‌گوئی به انواع سلایق و نیازها لازم نیست هزینه بیشتری صرف شود و نیز مددجویان همه راضی خواهند بود چون می‌توانند در صورت لزوم، خود شخصا مبلغی اضافه بر کمک هزینه را صرف خرید سیستم دلخواه، اعم از رومیزی یا کیفی، نمایند.
2- برای خرید اسکنر نیز بهتر است روشی مشابه کمک هزینه خرید رایانه، بکار گرفته شود. ضمن اینکه پرداخت کمک هزینه برای خرید اسکنر را شاید بتوان با راهکاری خاص مشروط به تعهد اخلاقی جهت تقویت زبان دانست. (با چه راهکاری؟ نمی‌دانم!)
3- جهت جلوگیری از فروش سخت‌افزارها توسط مددجویان سودجو، می‌توان نظارت لازم را  نیز بکار برد مثلا پرداخت کمک هزینه‌ی خرید را مستلزم تایید تعهداتی مبنی بر عدم فروش سخت‌افزار و نیز عدم کاهش توانائی‌های سخت‌افزاری قطعات آن برای مدت معین کرد همچنین  می‌توان خواست تا یکبار پس از خرید و نیز بعد از آن هر 6 ماه یکبار با تاخیر مجاز حداکثر سه‌ماه جهت چک لیست قطعات، سخت‌افزار مذکور را به بهزیستی منتقل کرده تا مورد بررسی و تایید قرار گیرد،  در عوض ضمانتی که  یک سُفته به مبلغ کمک هزینه نیز می‌تواند باشد را پس از پایان دوره بتوانند پس بگیرند. 
4- بهتر است حداقل بازه زمانی برای دریافت مجدد تجهیزات در نظر گرفته شود مثلا برای نرم‌افزارهای هم‌خانواده هر سه سال مددجو قادر به دریافت نسخه جدیدتر باشد، برای رایانه هر 6 سال و برای اسکنر و نیز نمایشگر بریل هر 10 سال مددجو قادر به درخواست برای کمک هزینه خرید نسخه جدیدتر باشد. 
5-  می‌توان برای افراد واجد شرایط دریافت نمایشگر بریل به میزان حداقل اعتبار لازم برای خرید مدلی مناسب، اعتبار خرید پیش بینی کرده و در صورت تمایل فرد به مدلی دیگر، تفاوت قیمت از وی اخذ یا از اعتبار وی (منظور سهمیه کمک هزینه خرید رایانه ، اسکنر و نرم‌افزارها می‌باشد) کسر شود. اما خرید دستگاه شاید بهتر و راحت‌تر باشد توسط  خود بهزیستی انجام گیرد. 
6- سایر موارد مطرح شده نرم‌افزاری بوده که یا مختص نابینایان ایران است و یا در ایران فعلا به رایگان قابل تهیه و ارائه می‌باشد، لذا پس از تحویل آنها به مددجو احتمالا نیاز به نظارتی خاص وجود ندارد.

معرفی انواع مدل‌ها، محل خرید و مقایسه قیمت و کاربرد:
1- رایانه‌ای کاملا مناسب با قیمت پانصد هزار تومان را می‌توان از هر جائی خریداری کرد.
2- اسکنر EpsonV100 که یکی از بهترین اسکنرها (بنا بر اطلاعات kurzweiledu.com)  جهت استفاده نابینایان است تقریبا یکصد و هفده هزار تومان قیمت دارد  و از هر کدام از فروشگاه‌های گروه مادیران قابل تهیه و نیز در تمام مراکز خدمات پس از فروش مادیران پشتیبانی می‌شود.
3- مانیتور بریل یا به عبارت دقیق‌تر نمایشگر بریل، Braille Display، در صورتی که از مدل‌های خارجی کاملا استاندارد که علاوه بر سبک، کوچک و قابل حمل بودن، با تقریبا همه نرم‌افزارهای بین‌المللی رایانه نابینایان هماهنگ بوده و حتی با نرم‌افزارهای بین‌المللی موبایل نابینایان نیز هماهنگ است انتخاب گردد برای اطلاعات بیشتر و هماهنگی خرید می‌بایست با شرکت "به‌نوین" 0216933231 تماس گرفته شود اما اگر از چند مدل ایرانی شرکت پکتوس انتخاب گردد که البته شاید تنها مدل‌های هماهنگ با نرم‌افزارهای مخصوص نابینایان این شرکت موسوم به "نوید" می‌‌باشد می‌بایست برای اطلاعات بیشتر و هماهنگی خرید با شرکت پکتوس  02188810291 و2  تماس گرفته شود.
4- در حال حاضر دو نرم‌افزار گویا ساز فارسی موجود است یکی پکجاز محصول pactos.ir با قیمت پانصد و بیست هزار تومان و دیگری پارس‌آوا محصول parsava.ir با قیمت بنظرم سی هزار تومان. تاکنون فرصت ارزیابی هیچ کدام از این نرم‌‌افزارها را در اختیار نداشته‌ام اما بنابر آنچه در وبسایت پارس‌آوا گفته شده این نرم‌افزار با قفل سخت‌افزاری ارائه می‌شود که این قطعا یک مزیت است چون کاربر می‌تواند این قفل کوچک را همیشه به همراه خود داشته و در نتیجه هم در خانه هم در محل تحصیل یا کار، و هرجای دیگری که باشد می‌تواند از نرم‌افزار خود استفاده نماید و مزیت دیگر که در وبسایت پارس‌آوا گفته شده نرم‌افزاری برای اسکن متون تایپی با زبانهای حتی فارسی و عربی است که شاید تاحدودی برای این زبانها نیز متون تایپی توسط خود نابینا قابل خواندن باشد. البته باید در نظر گرفت که آیا پارس‌آوا واقعا توانسته است به خوبی یا در حد قابل قبولی با نرم‌افزار جاز هماهنگ شده باشد که پاسخ به این پرسش نیازمند بررسی دقیق یک نسخه از هر کدام از  این دو نرم‌افزار به مدت چند روز توسط یک نابینای کاملا مسلط به همه قسمت‌های ویندوز، اینترنت و نیز خود برنامه جاز، می‌باشد.
5- از جمله نرم‌افزارهای کاربردی که برای نابینایان طراحی شده است مجموعه نرم‌افزاری نوید محصول شرکت پکتوس 02188810291 و2 می‌باشد. البته امید است (و نیز انتظار است) که در آینده همه نرم‌افزارهای کاربردی با در نظر گرفتن نابینایان به عنوان گروهی از کاربران، طراحی شوند تا برای نابینایان نیز همچون عموم مردم قابل استفاده باشند. 
6- نرم‌افزارهای درشت‌نمای حرفه‌ای نیز فعلا بدون هیچ گونه هزینه‌ای در دسترس است البته نیاز است تا به معلولین بینایی به گونه مناسب معرفی گردند.

======================================================================
تهیه و تنظیم: سید محمود تقوی شهری            تاریخ نوشتار: اول خرداد 1387 
 

سوابق مرتبط:
1- کارشناس رایانه نابینایان و کم‌بینایان کانون تاک دانشگاه فردوسی به مدت 4 سال
   (از سال 87-83 )
2- اولین وبلاگ نویس تجهیزات رایانه‌ای معلولین بینایی به زبان پارسی (persianvi.blogsky.com)